با افزایش سالمندان جهان و ایران، توجه به این گروه و تامین شرایط محیطی مناسب، در راستای حفظ رضایتمندی آنان بیشتر شده است. از جمله مولفه های تأثیرگذار در افزایش کیفیت فضای باز، طبیعت و عناصر آن می باشد که امروزه به صورت رویکردهای نوین همچون رویکرد بیوفیلیک قابل بررسی است. این پژوهش با هدف ارزیابی ارتباط عناصر بیوفیلیک فضای باز مجتمع های مسکونی با رضایتمندی سکونتی سالمندان و در نظر گرفتن تأثیر عوامل فردی (متغیر تعدیلگر) در این ارتباط انجام شده است. روش پژوهش بصورت کمی و به شیوه پیمایشی، با استفاده از ابزار پرسشنامه محقق ساخته صورت پذیرفته است. برای تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون ضریب همبستگی رگرسیون و نرم افزارspss24 استفاده شده است. جامعه آماری، سالمندان ساکن مجتمع های مسکونی شهر شیراز می باشد و از تعداد 174 فرد بالای 60 سال(101 مرد و 73 زن) نمونه گیری انجام گرفته است. مقایسه نتایج آزمون ها، مشخص می نماید که عوامل فردی (متغیر تعدیلگر) بر ارتباط متغیرهای پژوهش تأثیرگذار است و این تأثیر می تواند در معنادار بودن و میزان همبستگی روابط، اثرگذار باشد. از هفتاد و دو ارتباط در نتایج مجموع سه مجتمع، شصت و هفت ارتباط با ضریب همبستگی متوسط و پنج ارتباط با ضریب همبستگی کم می باشد. بیشترین ضریب همبستگی مربوط به مولفه مکان گرایی با تأثیر عامل فردی وضعیت تاهل(656/0) و با ضریب تعیین تعدیل شده (472/0) می-باشد. نتایج مربوط به ریزعناصر بیوفیلیک نشان دهنده سی و هشت ارتباط معنادار و شش ارتباط بدون معنا(از چهل و چهار ارتباط) و عنصر حس تعلق(549/0) دارای بیشترین همبستگی می باشد. یافته های این پژوهش می تواند در تقویت عناصر بیوفیلیک فضای باز مجتمع های مسکونی در جهت رضایتمندی سکونتی سالمندان مؤثر واقع شود.

مسکن علاوه بر تأمین سرپناه، مجموعه ای است که با هدف ارائه خدمات متعدد و تأمین نیازهای ساکنان در یک مکان به وجود می آید. هنگام تعیین محل مورد نظر برای سکونت، توجه به تأمین رضایت مندی از اهمیت بالایی برخوردار است. رضایت از محل سکونت زمانی حاصل می شود که فرد بتواند پاسخ نیازهای خود را از آن مکان دریافت نماید. از آنجایی که مردم، اساسی ترین عامل در معماری هستند، برای طراحان و معماران توجه به رضایت مندی از محیط سکونتی و بررسی عوامل مؤثر در ارتقای آن، اهمیت کاربردی دارد. در این مقاله به منظور بررسی ارتقاء رضایت مندی و عوامل تأثیرگذار بر آن، معیارهای برآورد رضایت مندی در چهار جنبه کالبدی، انسانی، عملکردی و زمینه ای مورد توجه قرار گرفت؛ زیرا به کمک این دسته بندی جامع، عوامل متنوع و متفاوت تأثیرگذار بر رضایت مندی، بررسی می شود و بررسی زیرشاخه های هر یک از این جنبه ها، شامل طیف وسیعی از عوامل مؤثر بر رضایت مندی سکونتی را می شود. برای مطالعه بهتر عوامل، پرسشنامه ای در مجتمع مسکونی فرهنگیان الهیه توزیع شد. علت انتخاب این مجتمع این بود که ساکنان آن فرهنگیان شاغل و بازنشسته ای می باشند که از تمام نقاط تهران، در کنار هم در یک مجتمع جمع شده اند بنابراین دارای سلیقه ها و دیدگاه های متفاوتی هستند. ابتدا رضایت مندی و عوامل تأثیرگذار بر آن مطالعه، سپس به تحلیل پرسشنامه ها پرداخته شد و عوامل مؤثر بر رضایت مندی رتبه بندی شد. بر اساس نتایج به دست آمده جنبه های کالبدی مانند فضای سبز، دسترسی ها، فضای جمعی، دید و منظر و ابعاد واحدهای مسکونی از بیش ترین میزان اهمیت و جنبه های زمینه ای (بهداشت و نگهداری مجتمع، ترجیح زندگی در مجتمع مسکونی بر زندگی در خانه ای مستقل)، جنبه های انسانی (تعاملات اجتماعی و همسایگی) و جنبه های عملکردی (خدمات تجاری-رفاهی و امکانات) به ترتیب در رتبه های بعدی قرار گرفتند.

هویت فرهنگی و تحلیل ابعاد و مولفه های آن، از مهم ترین مسائل پیش روی جوامع درحال توسعه است که به مفهومی پر تناقض و پیچیده تبدیل شده است. یکی از کلان شهرهای درحال توسعه، شهر کرمانشاه است که به ویژه با بلندمرتبه سازی های دهه های اخیر، فرهنگ سکونت و معماری سکونتگاه های آن دگرگون شده است. سؤال پژوهش این است که هویت فرهنگی با معماری فضاهای مسکونی چه نسبتی دارد؟ و نسبت پایایی و پویایی هویت فرهنگی با معماری فضاهای مسکونی کرمانشاه در دهه های اخیر چگونه است؟ هدف از این پژوهش مطالعه تطبیقی پایایی و پویایی هویت فرهنگی و معماری فضاهای مسکونی شهر کرمانشاه از دهه 60 تا حال حاضر است.در این پژوهش، فضاهای سکونتی ساخته شده در بخشی از محله 22 بهمن کرمانشاه، از دهه 60 تا کنون، در چهار گونه ویلایی اولیه و متأخر و آپارتمانی اولیه و متأخر بررسی شده است. در ادامه با کمک راهبرد پس کاوی و روش تحلیل محتوای کیفی مشاهدات گونه های سکونتی و مصاحبه های ساکنین آن ها بررسی و با استفاده از استقرا و قیاس کدگذاری و طبقه بندی داده ها صورت گرفته است. کدگذاری در سه حوزه گرایش های فردی، اجتماعی و محیط زیست در ارکان ساخت فضاهای سکونتی انجام شده و میزان و نسبت پایایی و پویایی در منابع و قواعد هویت فرهنگی در گرایش های سه گانه، تحلیل و ارزیابی شده است. در نهایت شدت و ضعف پایایی و پویایی در هریک از مولفه ها در فرهنگ سکونت و معماری فضاهای سکونتی مورد مطالعه تطبیقی قرار گرفته است.

طبق سرشماری سال 1990 امریکا، شمار ایرانیان مقیم این کشور در طول دهه گذشته دوبرابر شده است. جالب توجه آن است که الگوهای سکونتی ایرانیان مهاجر، با نظریه های علمی توزیع گروه های قومی متفاوت است. ایرانیان به طور کلی به سه گروه دانشجویان، خانواده دانشجویان، و افراد تبعیدی تقسیم می شوند. با وجود آن که علت اولیه اقامت اکثر ایرانیان مقیم امریکا تحصیلات دانشگاهی بوده است و آنان می بایستی در نقاط مختلف امریکا پراکنده باشند، اکثر قریب به اتفاق آنان در دو ناحیه لس آنجلس در جنوب غرب، و واشنگتن و نیویورک در شمال شرق، تمرکز یافته اند. گروه اول ایرانیان مقیم امریکا یعنی دانشجویان، پس از سال 1975 وارد امریکا شدند، اما در دهه 1980، ورود خانواده آنان و نیز افراد تبعیدی به امریکا حضور ایرانیان را در نواحی ذکر شده چشمگیرتر کرد. در دو دهه پس از انقلاب اسلامی، نسل جدیدی از ایرانیان در امریکا در حال رشد است که به زودی تبدیل به جامعه قوی متشکلی خواهد شد. گرچه دو ناحیه ذکر شده تا سال ها هسته اصلی جامعه ایرانیان مقیم امریکا باقی خواهد ماند، الگوهای سکونتی ایرانیان در آینده به دو عامل بستگی خواهد داشت: (1) پای بندی آنان به میراث فرهنگی اجتماعی سرزمین مادی خود؛ (2) پیوستن و ادغام نسل جدید این گروه به سرزمین و جامعه ای که در آن متولد شده و رشد یافته اند.

پروژه نواب از جمله طرح های نوسازی شهر تهران است که پس از گذشت چندین سال از اجرای آن نیاز به بررسی نتایج حاصل از این تجربه احساس می گردد. این مقاله با هدف سنجش میزان رضایتمندی ساکنان سه فاز اجرا شده پروژه نواب از واحدهای سکونتی شان و شناسایی متغیرهای موثر بر آن انجام گرفته است. روش جمع آوری داده ها از طریق پرکردن پرسش نامه و یا مصاحبه رودررو با ساکنان با حجم نمونه 270 عدد و تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار Spss Ver 15 انجام شد. بر اساس نتایج به دست آمده، میزان رضایتمندی ساکنان نواب از واحدهای سکونتی تقریبا در حد متوسط (5>2.95>1 با میانه نظری 3) ارزیابی شد. ساکنان از 6 معیار سازنده رضایتمندی از واحدهای مسکونی، تنها از امنیت مجتمع اظهار رضایتمندی کردند. ساکنان مورد بررسی، از روابط همسایگی در حد متوسط (5>2.95>1) و از سایر معیارها (تسهیلات مجتمع، بهداشت مجتمع، دید و منظر، ویژگی های کالبدی) اظهار نارضایتی کردند. معیار تسهیلات مجتمع بالاترین، و امنیت مجتمع و دید و منظر کمترین میزان اهمیت را از دیدگاه ساکنان داشتند. نتایج حاصل از دسته بندی تحلیل عاملی اکتشافی (EFA) با درصد بالایی (89 درصد) در جهت تایید مدل تجربی به کار رفته بود. هیچ کدام از متغیرهای شخصی و خانوار بر روی میزان رضایتمندی درک شده از سوی کارکنان تاثیرگذار نبودند.

در این مقاله چگونگی جدایی گزینی سکونتی در شهر تهران مورد بررسی قرار گرفته است. با آنکه جدایی گروههای مختلف اجتماعی در شهرهای بزرگ فرض پذیرفته ای است، ولی تاکنون چند و چون این فرض از طریق روشهای علمی و شاخص سازی مناسب مورد مطالعه قرار نگرفته است. در سالهای اخیر این جدایی از دو منظر مورد بحث قرار گرفته است. یکی از آنها به تفکیک و تمایز فزاینده در شهرها باور دارد و دیگری قطبی شدن، دوگانگی و یا قطعه ای شدن فضای اجتماعی شهرها را مدنظر قرار داده است. در این مقاله با توجه به پیامدهای گوناگون جدایی گزینی سکونتی در شهرها، با استفاده از اطلاعات ثانویه، فرض جدایی فضایی - مکانی گروههای مختلف اقتصادی - اجتماعی با استفاده از شاخص های آماری گوناگون مورد آزمون قرار گرفته است و در نهایت تفکیک پایگاههای مختلف اجتماعی و ابعاد آن برحسب مناطق مورد تأیید قرار می گیرد.  

مقالۀ حاضر از منظری فضامحور به بررسی رمان های زندگی و زمانۀ مایکل کی اثر جی. ام. کوتسی (1983) و گاوخونی (1362) اثر جعفر مدرس صادقی می پردازد. بدین منظور، مجموعه ای از مفاهیم، از جمله «فضای سوم» ادوارد سوجا، «هتروتوپیا»ی میشل فوکو و «کرونوتوپ» میخائیل باختین جهت مطالعه به کار گرفته شده اند. با تحلیل این رمان‎ ها بر مبنای مفاهیم مذکور درمی یابیم که فارغ از تفاوت های بنیادینی که از نظر ماهیت و شکل فضا در این دو اثر ظهور می کنند، فضای کلی در هر دو رمان تحت سلطۀ پدر یا نظام پدرسالارانه است. در زندگی و زمانۀ مایکل کی، مایکل سفری را در سرتاسر آفریقای جنوبی می آغازد تا از سلطۀ پدر رهایی یابد، حال آنکه در رمان گاوخونی، راوی بی نام که موفق نشده بعد از منتقل شدن به تهران نیز خاطرۀ اصفهان را از یاد برد، شروع به نوشتن می کند تا از شر خواب هایی که درباره پدر می بیند خلاص شود. در پایان هر دو رمان، قهرمان ها به مکان های آغازین خود-به ترتیب: کیپ تاون و تهران-بازمی گردند، گرچه این شهرها آن گونه که در ابتدا بوده اند، باقی نمی مانند: مایکل حتی در کیپ تاون هویت خود به عنوان یک باغبان را حفظ کرده و به آپارتمان قبلی اش بازمی گردد، و راوی گاوخونی، از طریق نوشتن به نوعی صلح با تصویر همیشه حاضر پدر و حضور زاینده رود در تهران دست می یابد.

ارزشیابی میزان رضایتمندی محیطی الگوی سکونت، طیف گسترده ای از مولفه های اجتماعی، کالبدی و زیست محیطی را در برمی گیرد که در مجموع ارزش کیفیت محیط را بازگو می کنند. در نظریات پایه مرتبط، کیفیت محیط نه تنها به عناصر زیست محیطی و ارزش های موجود در آن اشاره دارد بلکه متغیرهای دیگری نظیر امنیت، روابط انسانی و اجتماعی، خصیصه های کالبدی و نظایر آن را نیز در بر می گیرد. این مقاله با هدف سکونتی شان صورت گرفته است که نمایانگر میزان اثرات کیفیتی بجا مانده از اجرای پروژه نوسازی شهری است. داده های موردنیاز با استفاده از شاخص سازی علمی، جمع آوری و تحلیل گردید. نتایج حاصله از مجموع شاخص های محاسباتی بیانگر ارزش رضایتمندی متوسط ساکنان نواب 1<2,95<5) با میانه نظری (3 از محیط سکونتی شان است. از بین مولفه های تحلیلی، مولفه روابط همسایگی در حد متوسط (1<2,95<5) برآورد گردیده و ساکنین از سایر مولفه های محاسباتی (شامل تسهیلات مجتمع، بهداشت مجتمع، دید و منظر، ویژگی های کالبدی) اظهار نارضایتی کرده اند.

هدف: هدف پژوهش یافتن معیارهایی برای ارتقای کیفیت فضای کالبدی خوابگاه های دانشجویی بود. روش: روش پژوهش از نوع همبستگی در یک مقطع زمانی و جامعه آماری کلیه ساکنان خوابگاه دختران دانشگاه شهید بهشتی تهران به تعداد 1648 نفر در پاییز سال 1397 بود. حجم نمونه بر اساس نظر کلاین (2015)، 5/2 تا 5 برابر تعداد گویه های پرسشنامه تعداد 172 نفر تعیین و به روش نمونه گیری خوشه ای از 24 رشته مختلف در مقاطع تحصیلی کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری از دانشکده های علوم انسانی، علوم اجتماعی و رفتاری، علوم پایه و فنی و مهندسی انتخاب شد. در راستای سنجش اولویت بندی نیازهای کیفی، دانشجویان دخترِ ساکن خوابگاه به پرسشنامه 29 گویه ای پژوهشگر ساخته رضایت سکونتی دانشجویان پاسخ دادند. پس از حذف 22 پرسشنامه مخدوش، تحلیل اطلاعات 150 آزمودنی با روش تحلیل عاملی انجام و پنج عامل رضایت سکونتی در خوابگاه ها بر اساس دیدگاه دانشجویان استخراج شد. نتایج: نتایج نشان داد که رابطه بین رضایت سکونتی با عوامل کالبدشناختی فضاهای داخلی و عملکردها (361/0 =r، 01/0 =P)، مدیریت و بهداشت خدمات (475/0 =r، 01/0 =P)، زیبایی شناسی و نورگیری طبیعی (498/0 =r، 01/0 =P)، امنیت و ارتباطات اجتماعی (141/0 =r، 05/0 =P) و ارتباط با طبیعت (225/0 =r، 01/0 =P) مثبت است. بحث و نتیجه گیری: از آنجا که ارزیابی معیارهای مؤثر بر میزان رضایت از فضاهای خوابگاهی می تواند در تصمیم طراحان برای ارتقای کیفی فضاهای سکونتی دانشجویان راهگشا باشد؛ بنابراین با تبدیل این معیارهای کیفی به پیشنهاد های طراحی توسط معماران، می توان تا حد زیادی معضلات موجود در خوابگاه های دانشجویی را کاهش داد.

1هدف: با شیوع پاندمی و افزایش در خانه مانی، تعادل سکونتی پیشین که میان ساکنان و مسکن برقرار بود، دچار اختلال شد. خانه ها که پیش تر تنها در ساعات محدودی از شبانه روز مورد استفاده قرار می گرفتند، اکنون باید پاسخگوی نیازهای متنوع ساکنان به طور 24 ساعته باشند. این وضعیت نواقصی را در سازگاری سکونتی آشکار کرد که پیش از این پنهان بودند. تحقیق کیفی حاضر با هدف تکامل سازگاری سکونتی طی در خانه مانی، به مطالعه تجربه ساکنان در این وضعیت، پرداخته است. روش پژوهش: داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با 14 معمار و متخصص در سه مقطع زمانی پاندمی (ابتدا، اوج و انتهای پاندمی) جمع آوری شد. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار مکس کیودا و روش تحلیل مضمون در دو مرحله کدگذاری باز و محوری انجام شد. یافته ‎ها: روایی یافته ها نیز با پرسشنامه تحلیل سلسله مراتبی تأیید شد. سازوکارهای سازگاری ساکنان در دو دسته اصلی «جلوگیری از شیوع بیماری» و «تسهیل سکونت طی درخانه مانی» تقسیم شده اند. در دسته اول، «طلب سلسله مراتب فضایی»، « جانمایی و سیرکولاسیون مجدد فضاها» و «افزایش اهمیت فضاهای خدماتی» مطرح شدند. از میان این موارد، «طلب سلسله مراتب فضایی» با کسب61 درصد فراوانی ارجاع در داده های کیفی اولیه و 49 درصد اهمیت نسبی در بازبینی مجدد پس از پاندمی، بیشترین فراوانی و اهمیت را در داده ها داشت. در دسته دوم، سازوکارهای «جایگزینی شهر در خانه»، «انسانی ترشدن مسکن»، «طلب فضاهای باز وسیع (تخلخل)»، «بهره از فناوری»، «حساسیت به جزئیات» و «طلب انعطاف پذیری» برجسته شدند. «طلب انعطاف پذیری» در این دسته با26 درصد فراوانی ارجاع در داده ها بیش از 32 درصد اهمیت نسبی در بازبینی مجدد، بیشترین اهمیت را داشته و پس از آن « طلب فضاهای باز و وسیع» با فراوانی 5/25 درصد در داده ها و کسب حدود 29 درصد اهمیت نسبی، قرار گرفت. نتیجه گیری: روایت حاصل از فرایند مطالعه در دو دسته سلبی و ایجابی ارائه شده­است. در سازوکارهای سلبی، شاهد شکل گیری الگویی رفتاری ـ فضایی در خانه ها میان سه مضمون هستیم: ساکنان در ابتدا با ایجاد «سلسله مراتب بهداشتی» و مانع سعی در انسداد ورود اقلام و افراد آلوده دارند و در صورت عدم توفیق با «بهبود جانمایی و سیرکولاسیون» و هدایت و نظافت آلودگی در «خدماتی ها» از شیوع بیماری جلوگیری کرده اند. همچنین در دسته ایجابی«جایگزینی شهر در خانه»، «انسانی ترشدن مسکن» و «حساسیت به جزئیات» در رابطه ای طولی اغلب منجر به «طلب فضاهای باز وسیع (تخلخل)» و«طلب انعطاف پذیری» بیشتر شده اند. تمایل بیشتر به «بهره از فناوری» اغلب به منظور جبران ضعف های خانه در انعطاف پذیری و وسعت، رخ داده است.